Üzgünüz… Yeşil altının mavi göğe yükselen ahını yazacağım bugün… Kozak’ın çam fıstığı ormanlarına ağıt yakmak gerek…
Coğrafya, yalnızca üzerinde yaşadığımız bir toprak parçası değil; oranın insanının karakterini, aşını, fıstığını ve nefesini şekillendiren canlı bir organizmadır. Türkiye’nin ve dünyanın en özel mikroklimaya ve doğal zenginliklerine sahip köşelerinden biri olan Ayvalık ve Bergama arasındaki Kozak Yaylası, tam da böyle bir yerdir. Dünyanın en kaliteli, en iri ve en lezzetli çam fıstıklarına (Pinus pinea) ev sahipliği yapan bu cennet köşe, Neojen dönemden kalma granitik toprak yapısı ve tatlı rüzgârlarıyla asırlardır bölge halkına “yeşil altın” sunuyordu. Ancak son yangınla birlikte, Kozak Yaylası’nın o kadim fıstık çamı ormanlarının önemli bir bölümü diri diri yanarak yüreğimizde tamiri imkânsız bir yara açtı.
BİR EKOSİSTEMİN VE KÜLTÜRÜN KÜL OLUŞU
Kozak Yaylası, sadece biyolojik bir orman alanı değil; fıstık toplamaktan kozalak işlemeye kadar nesilden nesile aktarılan, bölge insanının ekmeğini taştan ve ağaçtan çıkardığı yaşayan bir kültür atlasıydı. Köylünün “yürüyen hazinesi”, Ege gastronomisinin, zeytinyağlı sarmaların, helvaların ve saray mutfağının baş tacı olan Kozak çam fıstığı, ne yazık ki son yıllarda kuruma ve verim kayıplarıyla mücadele ediyordu. Tam bu sorunlara çareler aranırken yükselen alevler, zaten yaralı olan bu eşsiz ekosistemi adeta küle çevirdi.
Yüksek enerji taşıyan bir yiyecektir çamfıstığı… 100 gramında 680 kalori vardır. Lipidler ve karbonhidratlar açısından da çok zengindir. Tadı biraz bademe benzer, ama çok daha baharatlı ve reçinelidir. Sonradan kendini ilan edenlerden değil, sağlam bir gurme, çamfıstığındaki baharatlı ve reçineli tadı hemen ayırabilir. Bazen soyularak çiğ olarak yense de, bizim mutfağımızda daha çok kavrulmuş olarak tercih edilir, ama dünya mutfaklarında değişik kullanım örneklerini görmek de mümkündür.
Antik çağdaki adıyla Pergamon Krallığı döneminden beri var olduğuna inanılan çam ve fıstıkçamı ormanlarının içinden geçerek yapacağınız yolculuk, size umduğunuzdan fazlasını verecektir. Unutmayın, antik çağda, Zeus’a adanmış çamfıstığı ormanları, Bergama’dan başlayıp Ayvalık’a kadar uzanıyormuş. Kozak Yaylası’nın benzersiz güzelliğini görmek, yörenin çalışkan insanlarına merhaba demek, tertemiz bir havayı solumak ve çamfıstığı helvası başta olmak üzere, yöresel lezzetlerin tadına bakmak, az şey midir?..
